I. Mở đầu

Hiện nay, tại các cơ sở khám chữa bệnh có danh mục thuốc thay đổi liên tục và thường xuyên bổ sung danh mục thuốc mới, tình trạng đa bệnh lý tăng, việc phối hợp sử dụng nhiều thuốc làm tăng nguy cơ xảy ra các tương tác thuốc bất lợi. Sự cập nhật các tương tác thuốc phụ thuộc rất nhiều vào sự chủ động của người kê đơn và sự hỗ trợ tích cực từ bộ phận dược lâm sàng. Trong khi đó, một số công cụ tra cứu chưa tạo thuận lợi cho người dùng hoặc khó khăn về tài chính khi áp dụng phần mềm cảnh báo tương tác thuốc chuyên biệt.

Ngày 30/12/2021, Bộ Y tế ban hành kèm Quyết định số 5948/QĐ-BYT về việc ban hành danh mục tương tác thuốc chống chỉ định trong thực hành lâm tại ác cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Danh mục tương tác thuốc chống chỉ định được xây dựng với mục đích thống nhất một danh mục tra cứu tương tác thuốc bất lợi của các hoạt chất thuốc lưu hành ở Việt Nam (ngoại trừ thuốc có nguồn gốc dược liệu, thuốc Y học cổ truyền), với ưu tiên tập trung vào các tương tác ở mức độ chống chỉ định, để áp dụng trong quản lý tương tác thuốc nhằm phát hiện, cảnh báo, xử trí và dự phòng hậu quả của tương tác thuốc tại các cơ sở khám, chữa bệnh. Đây là tài liệu hỗ trợ công tác chuyên môn dành cho các bác sĩ, dược sĩ và các điều dưỡng giúp quản lý tương tác thuốc trong thực hành lâm sàng. Các tương tác được đưa vào danh mục là các tương tác ở mức độ chống chỉ định, nhìn chung không khuyến cáo sử dụng đồng thời các thuốc này trên bệnh nhân do nguy cơ vượt trội lợi ích thuốc có thể đem lại cho người bệnh. Theo Nghị định 131/2020/NĐ-CP ngày 02 tháng 11 năm 2020 của Chính phủ về quy định về tổ chức, hoạt động dược lâm sàng của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh ( viết tắt: Nghị định 131/NĐ-CP) thì chậm nhất đến ngày 01 tháng 01 năm 2024, các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh là bệnh viện hạng II trực thuộc Bộ Y tế, Sở Y tế hoặc tư nhân hoặc thuộc Bộ Quốc phòng, Bộ Công an và các bộ, ngành khác phải tổ chức hoạt động dược lâm sàng. Bệnh viện Tâm thần tỉnh Quảng Ngãi - bệnh viện chuyên khoa hạng II hiện đang tổ chức hoạt động dược lâm sàng tại đơn vị, trong đó tư vấn, giám sát việc kê đơn thuốc, sử dụng thuốc làm một trong những nhiệm vụ trọng tâm. Tuy nhiên nhân lực tham gia thực hiện còn thiếu về số lượng và chưa được đào tạo chuyên sâu về dược lâm sàng.

Chính vì những lý do nêu trên, chúng tôi tiến hành sáng kiến “Tích hợp cảnh bảo tương tác thuốc chống chỉ định trên phần mềm quản lý bệnh viện VNPT-HIS”. Thay vì phải tra cứu thủ công thông qua bảng danh mục tương tác thuốc do Khoa Dược ban hành hay sử dụng phần mềm tra cứu trực tuyến kiểm tra tương tác thuốc thì ngay khi bác sĩ kê đơn, phần mềm trực tiếp cảnh báo về các tương tác bất lợi để bác sĩ cân nhắc chỉ định phù hợp. Việc áp dụng ứng dụng công nghệ nói chung trong dược lâm sàng và tìm kiếm phương thức cảnh báo tương tác thuốc thuận tiện và tiết kiệm chi phí nói riêng là vô cùng cần thiết nhằm thúc đẩy việc sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả, đồng thời giải quyết khó khăn về nhân lực dược lâm sàng.

II. Nội dung sáng kiến

1. Thực trạng

Bệnh viện Tâm thần tỉnh Quảng Ngãi hiện có 110 giường kế hoạch. Hằng ngày đón tiếp và khám, chữa bệnh ngoại trú gần 300 lượt. Số lượng người bệnh đến khám điều trị ngoại trú và nội trú ngày càng tăng cao. Với đặc thù là bệnh viên chuyên khoa tâm thần kinh, tuy chủng loại  thuốc không quá nhiều so với các bệnh viện hạng 2 trong toàn tỉnh, nhưng có nhiều bệnh nhân mãn tính phải sử dụng thuốc trong thời gian dài, hoặc có khi đến suốt đời; mặt khác đối với một số bệnh nhân trong tình trạng đa bệnh lý hoặc không tuân thủ điều trị hoặc lạm dụng thuốc…thì việc sử dụng thuốc để đạt hiệu quả điều trị tối ưu là nhiệm vụ trọng tâm của bệnh viện. Phần lớn việc tra cứu tương tác thuốc dựa trên bảng tương tác thuốc do cơ sở khám chữa bệnh xây dựng từ dữ liệu được cập nhật các văn bản của Bộ Y tế, giáo trình…, các phần mềm tra cứu trực tuyến (Multi-drug Interaction Checker - www.medscape.com, Drug Interactions Checker - www.drugs.com, …), hoặc một số cơ sở khám chữa bệnh phải mua các phần mềm cảnh báo tương tác thuốc với giá thành cao.

- Đối với việc sử dụng bảng tương tác thuốc do cơ sở khám chữa bệnh xây dựng từ dữ liệu được cập nhật các văn bản của Bộ Y tế, giáo trình…: Liệt kê sẵn danh mục tương tác thuốc cần lưu ý khi kê đơn đối với các thuốc đang sử dụng trong cơ sở khám chữa bệnh từ các tài liệu chuyên môn giúp cảnh báo cho bác sĩ cân nhắc khi phối hợp thuốc. Tuy nhiên hiệu quả phụ thuộc vào kiến thức, kinh nghiệm, sự cảnh giác của bác sĩ khi kê đơn; không tạo hiệu quả triệt để và thuận tiện cho người kê đơn.

- Đối với việc sử dụng các phần mềm tra cứu trực tuyến: hầu hết các trang sử dụng ngôn ngữ Anh và chưa có sự thống nhất phân loại mức độ tương tác giữa các trang web. - Đối với việc sử dụng phần mềm cảnh báo tương tác thuốc đòi hỏi kinh phí cao, không thể áp dụng phổ biến tại nhiều cơ sở khám chữa bệnh.

2. Tên sáng kiến và lĩnh vực áp dụng

Tên sáng kiến: Tích hợp cảnh bảo tương tác thuốc chống chỉ định trên phần mềm quản lý bệnh viện VNPT-HIS.

Vấn đề mà sáng kiến giải quyết: Cảnh báo kịp thời các tương tác thuốc chống chỉ định ngay trên phần mềm kê đơn. Nhằm giúp bác sĩ có thể tham khảo thông tin và cân nhắc đánh giá lợi ích/nguy cơ trên từng bệnh nhân để đưa ra quyết định kê đơn phù hợp.

3. Nội dung sáng kiến Khi kê đơn có các cặp tương tác chống chỉ định sử dụng tại bệnh viện ( có trong danh mục tương tác thuốc chống chỉ định trong thực hành lâm sàng tại các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh - Ban hành kèm theo Quyết định số 5948/QĐ-BYT ngày 30/12/2021 của Bộ Y tế) thì hiển thị cảnh báo nhằm cảnh báo cho bác sĩ khi lựa chọn thuốc kê đơn.

Hình ảnh minh họa

4. Khả năng và phạm vi áp dụng

4.1 Về chuyên môn y tế:

- Việc phối hợp thuốc trong điều trị là điều không thể tránh khỏi, do đó tích hợp cảnh bảo tương tác thuốc chống chỉ định trên phần mềm kê đơn giúp thúc đẩy việc sử dụng thuốc hợp lý, an toàn, hiệu quả trên bệnh nhân và thuận tiện cho người kê đơn.

- Không chỉ dừng lại ở việc tích hợp cảnh bảo tương tác thuốc chống chỉ định trên phần mềm quản lý bệnh viện, các cơ sở khám chữa bệnh có thể tích hợp các cảnh báo tương tác thuốc với nhiều mức độ khác nhau (Tương tác nghiêm trọng, Tương tác cần theo dõi….) nhằm giúp bác sĩ cân nhắc và lựa chọn thay thế phù hợp.

4.2 Về hiệu quả kinh tế:

- Hiện nay trên toàn tỉnh có khoảng gần 180 cơ sở khám chữa bệnh sử dụng phần mềm quản lý bệnh viện VNPT-HIS, do đó hoàn toàn có thể áp dụng tích hợp cảnh bảo tương tác thuốc trên phần mềm hiện có mà không phát sinh thêm chi phí từ việc mua một phần mềm cảnh báo tương tác thuốc chuyên biệt.

- Đối với bệnh nhân sử dụng Bảo hiểm y tế, việc kê đơn trong đó có tương tác thuốc chống chỉ định có nguy cơ bị Bảo hiểm y tế từ chối thanh toán dẫn đến thiệt hại về kinh tế cho cơ sở khám chữa bệnh. Việc phát hiện sớm tương tác thuốc chống chỉ định giúp bác sĩ có thể tham khảo thông tin và cân nhắc đánh giá lợi ích/nguy cơ trên từng bệnh nhân để đưa ra quyết định kê đơn phù hợp.

5. Lợi ích thu được hoặc dự kiến có thu được do áp dụng sáng kiến:

Một trong những nhiệm vụ quan trọng của công tác dược lâm sàng là tư vấn về sử dụng thuốc cho người kê đơn lựa chọn thuốc trong điều trị. Kiểm tra, kiểm soát quá trình kê đơn thuốc, thẩm định y lệnh để phát hiện, ngăn ngừa các sai sót, nhầm lẫn có thể xảy ra. Tổng hợp và phân tích nguyên nhân sai sót để đề xuất giải pháp khắc phục, cải thiện chất lượng kê đơn. Tuy nhiên, với với lượng đơn thuốc kê từ 04 phòng khám ngoại trú và việc chỉ định thuốc từ 03 khoa lâm sàng thì với nhân sự dược hiện tại chưa đủ đáp ứng việc tư vấn cho bác sĩ, thẩm định y lệnh trong quá trình chỉ định thuốc, mà chủ yếu là các hoạt động hậu kiểm. Do đó việc áp dụng tích hợp cảnh bảo tương tác thuốc chống chỉ định trên phần mềm quản lý bệnh viện VNPT-HIS đã giải quyết khoảng trống về nhân lực. Đồng thời tạo hiệu quả triệt để, nhằm can thiệp kịp thời ngay khi kê đơn.

Sau khi áp dụng thành công mô hình cảnh báo tương tác thuốc chống chỉ định, Bệnh viện sẽ tiếp tục áp dụng tích hợp trực tiếp trên phần mềm quản lý bệnh viện VNPT-HIS về một số nội dung như cảnh báo chống chỉ định thuốc theo ICD, theo độ tuổi; giới hạn số lượng thuốc kê trong 1 đơn, trong 1 đợt điều trị nhằm mang lại tiện ích vô cùng hiệu quả cao trong việc đảm bảo kê đơn an toàn, hợp lý, hiệu quả.

III. Kết luận:

Nhằm thực hiện kịp thời, đúng tiến độ nội dung công tác dược lâm sàng theo Kế hoạch số 2358/KH-SYT ngày 07 tháng 9 năm 2021 của Sở Y tế tỉnh Quảng Ngãi về triển khai hoạt động dược lâm sàng của Ngành Y tế tỉnh Quảng Ngãi, Bệnh viện Tâm thần đã từng bước ứng dụng công nghệ thông tin, đào tạo bồi dưỡng nhân sự làm công tác dược lâm sàng để tạo hiệu quả, thuận lợi khi áp dụng tại đơn vị.

Sáng kiến “Tích hợp cảnh bảo tương tác thuốc chống chỉ định trên phần mềm quản lý bệnh viện VNPT-HIS” đã được triển khai thực hiện cho thấy hiệu quả thực tế: cảnh báo tương tác thuốc chống chỉ định trực tiếp khi bác sĩ kê đơn, giảm thiểu sai sót, tiết kiệm nhân lực, có thể áp dụng rộng rãi tại các cơ sở khám chữa bệnh sử dụng phần mềm quản lý bệnh viện VNPT-HIS.

Nhằm nâng cao chất lượng công tác khám chữa bệnh nói chung, đẩy mạnh hoạt động dược lâm sàng nói riêng trong bối cảnh nhân lực tham gia triển khai công tác còn thiếu về số lượng và chưa được đào tạo chuyên sâu thì việc ứng dụng công nghệ thông tin trong công tác quản lý khám chữa bệnh đã đem lại lợi ích không những cho người bệnh, mà tạo nhiều tiện ích cho đội ngũ cán bộ y tế, tiết kiệm và sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực. Nhân rộng các mô hình, sáng kiến hiệu quả ở từng lĩnh vực thuộc công tác y tế đã và đang tạo nhiều bước tiến trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân.

Hạ Thúy Ngân