.I. SỨC KHỎE TÂM THẦN LÀ GÌ?

Sức khỏe tâm thần là một trạng thái không chỉ không có rối loạn hay dị tật tâm thần mà còn là một trạng thái tâm thần hoàn toàn thoải mái; muốn có một trạng thái tâm thần thoải mái cần phải có chất lượng nuôi sống tốt, có được sự cân bằng và hòa hợp giữa cá nhân, người xung quanh và môi trường xã hội.

II. THẾ NÀO LÀ RỐI LOẠN TÂM THẦN?

Rối loạn tâm thần là những bệnh do hoạt động não bộ bị rối loạn gây nên những biến đổi thất thường về lời nói, ý tưởng, hành vi, tác phong, tình cảm...

Rối loạn tâm thần là một rối loạn rất phổ biến. Công nghiệp ngày càng phát triển, sự tập trung dân cư vào các thành phố ngày càng đông, môi trường ngày càng bị ô nhiễm, tiếng ồn ngày càng nhiều, cuộc sống ngày càng căng thẳng thì bệnh ngày càng tăng.

Rối loạn tâm thần thường không gây chết đột ngột nhưng giảm sút khả năng lao động, học tập làm đảo lộn sinh hoạt trong gia đình, gây căng thẳng cho các thành viên trong gia đình, tổn thiệt kinh tế của gia đình.

Rối loạn tâm thần nếu không được chữa trị kịp thời có thể dẫn đến trạng thái tâm thần sa sút, người bệnh trở thành gánh nặng cho gia đình và xã hội.

Phát hiện sớm và chữa bệnh kịp thời là để ngăn chặn sự tiến triển xấu này.

III. XU HƯỚNG PHÁT TRIỂN CỦA RỐI LOẠN TÂM THẦN

3.1. Các bệnh lý tâm thần phát triển ngày càng nhiều

Theo thống kê sơ bộ ở nước ta cũng như các nước trên thế giới, tỷ lệ các loại bệnh tâm thần khoảng 20% dân số. Tỷ lệ người mắc bệnh ngày càng có xu hướng gia tăng.

Người ta cho rằng rối loạn tâm thần là bệnh của xã hội phát triển vì khi xã hội phát triển theo hướng công nghiệp hóa, đô thị hóa...mật độ dân cư đông đúc, nhịp sống khẩn trương nhiều stress vượt qua khả năng thích ứng của hoạt động tâm thần bình thường. Công nghiệp hóa gây ô nhiễm môi trường bằng tiếng ồn, sóng cao tần và chất thải công nghiệp ảnh hưởng lớn đến sức khỏe tâm thần của con người. Vận tốc tăng đòi hỏi sự linh hoạt và căng thẳng của hoạt động tâm thần làm cho hoạt động tâm thần dễ bị quá sức, suy nhược, đồng thời tai nạn giao thông tăng gây chấn thương sọ não, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động tâm thần.

3.2. Sức khỏe tâm thần đã  trở thành  nhu cầu  của cá nhân và xã hội

Không chỉ trong phạm vi cá nhân với nhau hoặc trong khu vực mà đã phát triển rộng rãi trên toàn cầu, nhiều lĩnh vực hợp tác làm ăn đòi hỏi tuân thủ pháp luật khiến nhu cầu xác định sức khỏe tâm thần đã được đề ra, một số vấn đề khác như thế chấp vay mượn, đăng ký kết hôn...

Đời sống công nghiệp tập trung, khẩn trương, nhiều stress và ô nhiễm đòi hỏi phải có một chiến lược bảo vệ sức khỏe tâm thần. Ở các nước phát triển, ý thức bảo vệ sức khỏe tâm thần rất cao, ngày càng nhiều người tìm đến Bác sĩ chuyên khoa tâm thần.

Tổ chức y tế thế giới (WHO) đã lấy ngày 10/10 hàng năm làm ngày “ Sức khỏe tâm thần thế giới”.

IV. NGUYÊN NHÂN CỦA CÁC RỐI LOẠN TÂM THẦN

1. Các yếu tố dễ gây mắc bệnh

- Các yếu tố di truyền: các gen gây bệnh có thể di truyền từ bố, mẹ sang cho con cái như tâm thần phân liệt, trầm cảm nội sinh, động kinh nguyên phát hoặc biến đổi gen trong quá trình sinh sản như bệnh Down gây chậm phát triển tâm thần.

- Các tổn thương hệ thần kinh trong thời kỳ chu sinh, thời kỳ phát triển như ngạt, đẻ thiếu tháng...

- Các yếu tố tâm lý xã hội không thuận lợi tác động vào tâm thần ngay trong thời kỳ thơ ấu hay vị thành niên như mất người thân, tệ nạn xã hội, môi trường cộng đồng lệch lạc gây ảnh hưởng xấu.

- Yếu tố nhân cách của người bệnh đóng một vị trí trong việc phát triển các triệu chứng của một số bệnh lý tâm thần đặc biệt là các bệnh lý tâm căn, nghiện chất...

2. Các nguyên nhân chủ yếu thường gặp bao gồm:

2.1. Các nguyên nhân thực tổn.

- Chấn thương sọ não.

- Nhiễm khuẩn thần kinh.

- Nhiễm độc thần kinh

- Các bệnh mạch máu não.

- Các tổn thương não khác

- Động kinh thứ phát.

- Các bệnh cơ thể ảnh hưởng đến hoạt động của não.

2.2. Các nguyên nhân tâm lý.

Chủ yếu các stress tâm lý - xã hội tác động vào các nhân cách có đặc điểm riêng gây ra:

- Các rối loạn tâm căn.

- Các rối loạn liên quan đến stress.

- Các rối loạn dạng cơ thể

2.3. Các nguyên nhân cấu tạo thể chất bất thường và phát triển tâm thần bệnh lý.

- Chậm phát triển tâm thần.

- Nhân cách bệnh.

2.4. Các nguyên nhân chưa rõ (hay các nguyên nhân nội sinh).

V. CÁC YẾU TỐ THUẬN LỢI CHO RỐI LOẠN TÂM THẦN

5.1. Yếu tố di truyền:

Hầu hết các bệnh tâm thần đều có ảnh hưởng của yếu tố di truyền dù ở các mức độ khác nhau. Trong bệnh tâm thần nội sinh, yếu tố di truyền đóng vai trò quan trọng hơn cả.

5.2. Yếu tố nhân cách:

Nhân cách bền vững là yếu tố chống lại sự tác động bất lợi của môi trường.

Nhân cách yếu không bền vững, nhân cách dạng bệnh lý, là yếu tố thuận lợi cho bệnh phát sinh.

5.3.Tuổi tác:

Mỗi lứa tuổi có đặc điểm tâm sinh lý riêng, có bệnh tâm thần xảy ra ở lứa tuổi này, có bệnh xảy ra ở lứa tuổi khác...

5.4. Giới tính:

Nam giới mắc bệnh tâm thần nhiều hơn nữ, đặc biệt là các bệnh: tâm thần phân liệt, Loạn thần do rượu, ma túy, chấn thương sọ não..

Phụ nữ hay bị các rối loạn nội tiết, rối loạn cảm xúc, các bệnh lý tâm căn, sang chấn tâm lý.

VI. CÁC RỐI LOẠN TÂM THẦN THƯỜNG GẶP

 - Tâm thần phân liệt

 - Rối loạn cảm xúc lưỡng cực

 - Rối loạn tâm thần cấp

 - Rối loạn trầm cảm, hưng cảm

 - Rối loạn tâm thần do sử dụng chất như: rượu, ma túy...

 - Rối loạn tâm thần thực tổn do các bệnh lý não sau Chấn thương sọ não, tai biến mạch máu não...

 - Các rối loạn hành vi, nhân cách, Nghiện Game online

 - Động kinh

VII. ĐIỀU TRỊ

Điều trị các rối loạn tâm thần hiện nay là sự kết hợp nhiều phương pháp điều trị như: Hóa dược, Shock điện, Phục hồi chức năng, liệu pháp tâm lý...

Hiện tại Bệnh viện Tâm thần Quảng Ngãi đang áp dụng đa dạng nhiều phương pháp, trong đó có:

- Liệu pháp hóa dược: là phương pháp cơ bản dùng để điều trị bệnh nhân trong giai đoạn cấp tính, bệnh viện sử dụng nhiều loại thuốc thế hệ mới, áp dụng nhiều phác đồ điều trị tiên tiến của Việt Nam cũng như trên thế giới, mang lại nhiều hiệu quả tích cực, góp phần đưa người bệnh sớm hòa nhập cộng đồng.

- Liệu pháp tâm lý: sự kết hợp giữa Bác sỹ lâm sàng và chuyên gia tâm lý khi bệnh nhân bắt đầu ổn định, chịu hợp tác. Sử dụng nhiều hình thức như Liệu pháp âm nhạc, Liệu pháp nhóm, Liệu pháp nhận thức hành vi...

- Liệu pháp lao động: Hiện tại bệnh viện đang triển khai liệu pháp lao động đến từng người bênh, trong đó nổi bật nhất là cho bệnh nhân tham gia hoạt động rửa xe, đây là một hoạt động hữu ích về phục hồi chức năng cho người bệnh, bên cạnh đó còn mang lại nguồn thu cho người bệnh, mang tích khích lệ về tinh thần, để họ thấy rằng mình vẫn là người có ích, tự nuôi sống được bản thân và tạo công việc cho xã hội.

                                                                                                                                          BS CKI. Võ Đình Kỳ

                                                                                                                    Trưởng khoa Tâm thần Nam- BVTT Quảng Ngãi